Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học: dự đoán tính chất, so sánh và bài tập có đáp án Hóa 10

Ý nghĩa của bảng tuần hoàn là cho biết quan hệ giữa vị trí, cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố. Cách dự đoán tính chất, so sánh các nguyên tố, tìm nguyên tố từ dữ kiện, ví dụ và bài tập có đáp án Hóa 10.

Ý nghĩa của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học: dự đoán tính chất, so sánh và bài tập có đáp án Hóa 10

Ý nghĩa của bảng tuần hoàn là gì?

Ý nghĩa của bảng tuần hoàn thể hiện ở mối quan hệ ba chiều: vị trí của nguyên tố quyết định cấu tạo nguyên tử, và cấu tạo nguyên tử quyết định tính chất. Biết một trong ba, ta suy ra hai yếu tố còn lại và so sánh được tính chất giữa các nguyên tố.

Quan hệ giữa vị trí, cấu tạo và tính chất

  1. Biết vị trí (ô, chu kì, nhóm) suy ra cấu hình electron, số electron hóa trị.
  2. Từ cấu tạo suy ra tính chất: kim loại hay phi kim, hóa trị, tính acid/base của hợp chất.
  3. So sánh nguyên tố với các nguyên tố lân cận (cùng chu kì, cùng nhóm).

Ví dụ 1

Ca ở chu kì $4$, nhóm IIA. Dự đoán tính chất.

Có $2$ electron ngoài cùng nên là kim loại mạnh, tạo ion $\ce{Ca^{2+}}$; oxide $\ce{CaO}$ là oxide base, hydroxide $\ce{Ca(OH)2}$ là base mạnh.

Ví dụ 2

X ở chu kì $3$, nhóm VIIA. Dự đoán tính chất.

X là Cl, phi kim mạnh; oxide cao nhất $\ce{Cl2O7}$ là oxide acid, hydroxide $\ce{HClO4}$ là acid rất mạnh; hợp chất khí với H là $\ce{HCl}$.

Tìm nguyên tố từ dữ kiện

Ví dụ 3

A, B thuộc cùng một nhóm A, ở hai chu kì liên tiếp, tổng số proton là $24$. Tìm A, B.

Hai nguyên tố ở chu kì nhỏ liên tiếp hơn kém nhau $8$ proton: $Z_A + (Z_A + 8) = 24$ nên $Z_A = 8$, $Z_B = 16$. A là O, B là S (nhóm VIA).

Ví dụ 4

X, Y liên tiếp nhau trong cùng một chu kì, tổng $Z = 25$. Tìm X, Y.

$Z_X + Z_Y = 25$ với $Z_Y = Z_X + 1$ nên $Z_X = 12$, $Z_Y = 13$. X là Mg, Y là Al.

Xem bài: Định luật tuần hoàn

Xem bài: Cấu hình electron và vị trí nguyên tố

Ứng dụng khác

Bảng tuần hoàn giúp dự đoán tính chất của nguyên tố mới, tìm vật liệu thay thế (ví dụ chất bán dẫn Si, Ge cùng nhóm IVA) và là công cụ học tập, nghiên cứu cơ bản của Hóa học.

Những lỗi thường gặp

Bài tập thực hành

  1. Nêu mối quan hệ giữa vị trí, cấu tạo và tính chất.
  2. So sánh tính kim loại của Mg và Ca.
  3. Nguyên tố ở chu kì $3$, nhóm VA là gì? Hợp chất khí với H?
  4. A, B ở hai chu kì nhỏ liên tiếp cùng nhóm, tổng $Z = 20$. Tìm A, B.
  5. Dự đoán tính chất của oxide cao nhất của S.

Đáp án

  1. Vị trí quyết định cấu tạo (số lớp, e hóa trị), cấu tạo quyết định tính chất.
  2. $\text{Ca} > \text{Mg}$.
  3. P ($Z=15$); hợp chất khí $\ce{PH3}$.
  4. $2Z + 8 = 20$ nên $Z = 6$ và $14$: A là C, B là Si.
  5. $\ce{SO3}$ là oxide acid, tác dụng với nước tạo $\ce{H2SO4}$.

Tổng kết

Bài học liên quan

Bài trước: Định luật tuần hoàn

Xem tất cả bài học chủ điểm Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Câu hỏi thường gặp

Ý nghĩa của bảng tuần hoàn là gì?

Cho biết quan hệ giữa vị trí, cấu tạo nguyên tử và tính chất nguyên tố.

Bảng tuần hoàn giúp dự đoán gì?

Tính chất kim loại, phi kim, hóa trị, tính acid, base của hợp chất.

Hai nguyên tố cùng nhóm ở hai chu kì nhỏ liên tiếp hơn kém nhau mấy proton?

$8$ proton.

Có thể tìm nguyên tố từ vị trí không?

Có, từ chu kì và nhóm suy ra cấu hình và $Z$.