Độ âm điện: định nghĩa, xu hướng biến đổi, tính kim loại, tính phi kim và bài tập có đáp án Hóa 10
Độ âm điện đặc trưng cho khả năng hút electron của nguyên tử trong phân tử. Độ âm điện tăng trong chu kì, giảm trong nhóm A; tính kim loại biến đổi ngược lại. Bảng giá trị theo Pauling, ví dụ và bài tập có đáp án.
Độ âm điện là gì?
Độ âm điện là đại lượng đặc trưng cho khả năng hút electron của nguyên tử khi hình thành liên kết hóa học. Độ âm điện càng lớn thì nguyên tử hút electron càng mạnh, tính phi kim càng rõ; ngược lại độ âm điện càng nhỏ thì tính kim loại càng mạnh.
Độ âm điện theo thang Pauling
| Nguyên tố | F | O | Cl | N | Br | C | H | Na | K |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Độ âm điện | $3{,}98$ | $3{,}44$ | $3{,}16$ | $3{,}04$ | $2{,}96$ | $2{,}55$ | $2{,}20$ | $0{,}93$ | $0{,}82$ |
Fluorine có độ âm điện lớn nhất ($3{,}98$) và là phi kim mạnh nhất; các kim loại kiềm, đặc biệt Cs và Fr, có độ âm điện nhỏ nhất.
Xu hướng biến đổi
| Đại lượng | Trong chu kì (trái sang phải) | Trong nhóm A (trên xuống dưới) |
|---|---|---|
| Độ âm điện | Tăng | Giảm |
| Tính phi kim | Tăng | Giảm |
| Tính kim loại | Giảm | Tăng |
Ví dụ 1
Sắp xếp Na, Mg, Al, Si theo chiều tính kim loại giảm dần.
Cùng chu kì $3$, từ trái sang phải tính kim loại giảm: $\text{Na} > \text{Mg} > \text{Al} > \text{Si}$.
Ví dụ 2
Sắp xếp P, S, Cl theo chiều tính phi kim tăng dần.
$\text{P} < \text{S} < \text{Cl}$.
Ví dụ 3
N hay P có độ âm điện lớn hơn?
N, vì N đứng trên P trong nhóm VA (độ âm điện giảm trong nhóm).
Xem bài: Xu hướng biến đổi bán kính nguyên tử
Giải thích
Trong chu kì, điện tích hạt nhân tăng và bán kính giảm nên nguyên tử hút electron mạnh hơn. Trong nhóm, bán kính tăng nên lực hút electron ngoài cùng yếu đi.
Những lỗi thường gặp
Bài tập thực hành
- Độ âm điện là gì?
- Sắp xếp theo độ âm điện tăng dần: Cl, Si, Na, Al.
- Nguyên tố nào có tính kim loại mạnh hơn: Mg hay Ca?
- Nguyên tố nào là phi kim mạnh nhất?
- Sắp xếp theo tính phi kim giảm dần: F, Cl, Br, I.
Đáp án
- Khả năng hút electron của nguyên tử trong phân tử.
- $\text{Na} < \text{Al} < \text{Si} < \text{Cl}$.
- Ca (cùng nhóm IIA, nằm dưới Mg).
- Fluorine (F).
- $\text{F} > \text{Cl} > \text{Br} > \text{I}$.
Tổng kết
Bài học liên quan
Bài trước: Xu hướng biến đổi bán kính nguyên tử
Bài tiếp theo: Xu hướng biến đổi tính acid và base của oxide và hydroxide
Xem tất cả bài học chủ điểm Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Câu hỏi thường gặp
Độ âm điện là gì?
Là khả năng hút electron của nguyên tử khi tạo liên kết.
Độ âm điện biến đổi thế nào?
Tăng trong chu kì, giảm trong nhóm A.
Nguyên tố nào có độ âm điện lớn nhất?
Fluorine với giá trị $3{,}98$ theo Pauling.
Độ âm điện dùng để làm gì?
Dự đoán loại liên kết (ion hay cộng hóa trị) và tính chất của nguyên tố.