Thành phần của nguyên tử: proton, neutron, electron, khối lượng, điện tích và bài tập có đáp án Hóa 10

Thành phần của nguyên tử gồm hạt nhân (proton, neutron) và lớp vỏ electron. Bài viết nêu khối lượng, điện tích từng hạt, kích thước nguyên tử, ví dụ và bài tập có đáp án Hóa 10 chương cấu tạo nguyên tử.

Thành phần của nguyên tử là gì?

Thành phần của nguyên tử gồm hạt nhân ở trung tâm và lớp vỏ electron chuyển động xung quanh. Hạt nhân chứa proton mang điện tích dương và neutron không mang điện, còn lớp vỏ chứa các electron mang điện tích âm. Nguyên tử trung hòa về điện vì số proton bằng số electron.

Hạt nhân và lớp vỏ nguyên tử

Hạt	Kí hiệu	Điện tích	Khối lượng (amu)
Proton	$p$	$+1$	$\approx 1$
Neutron	$n$	$0$	$\approx 1$
Electron	$e$	$-1$	$\approx 0{,}00055$

Điện tích $1+$ ứng với $+1{,}602 \cdot 10^{-19}$ C. Khối lượng electron chỉ bằng khoảng $1/1840$ khối lượng proton nên khối lượng nguyên tử tập trung ở hạt nhân.

Kích thước nguyên tử

Đường kính nguyên tử khoảng $10^{-10}$ m, hạt nhân khoảng $10^{-14}$ m, nhỏ hơn nguyên tử khoảng $10^4$ lần. Phần lớn thể tích nguyên tử là khoảng trống, trong đó các electron chuyển động.

Ví dụ 1

Nguyên tử X có $17$ proton. X có bao nhiêu electron, điện tích hạt nhân là bao nhiêu?

Số electron $= 17$, điện tích hạt nhân $= +17$.

Ví dụ 2

Tổng số hạt $p, n, e$ của nguyên tử Y là $40$, số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là $12$. Tìm số $p$, $n$.

Gọi $p = e$. Ta có $2p + n = 40$ và $2p - n = 12$. Suy ra $4p = 52$, $p = 13$, $n = 14$ (Y là Al).

Mẹo giải bài tập về số hạt

Lập hệ phương trình theo $p$ và $n$ (vì $e = p$).
Hạt mang điện: $p$ và $e$; hạt không mang điện: $n$.
Với nguyên tử bền thường có $1 \le n/p \le 1{,}5$.

Xem bài: Mol và khối lượng mol

Những lỗi thường gặp

Bài tập thực hành

Nguyên tử có $11$ electron thì có điện tích hạt nhân bằng bao nhiêu?
Vì sao nguyên tử trung hòa về điện?
Tổng số hạt của một nguyên tử là $52$, số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là $16$. Tính số $p$, $n$.
Khối lượng electron bằng khoảng bao nhiêu phần khối lượng proton?
Nguyên tử Z có tổng số hạt là $28$, số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là $8$. Tính $p$, $n$.

Đáp án

$+11$.
Vì số proton mang điện dương bằng số electron mang điện âm.
$2p + n = 52$ và $2p - n = 16$ suy ra $p = 17$, $n = 18$ (Cl).
Khoảng $1/1840$.
$2p + n = 28$ và $2p - n = 8$ suy ra $p = 9$, $n = 10$ (F).

Tổng kết

Bài học liên quan

Bài tiếp theo: Số khối và số hiệu nguyên tử

Xem tất cả bài học chủ điểm Cấu tạo nguyên tử

Câu hỏi thường gặp

Thành phần của nguyên tử gồm những hạt nào?

Proton, neutron trong hạt nhân và electron ở lớp vỏ.

Hạt nào quyết định điện tích hạt nhân?

Proton, nên điện tích hạt nhân bằng số proton.

Khối lượng nguyên tử tập trung ở đâu?

Ở hạt nhân vì khối lượng electron rất nhỏ.

Nguyên tử có mang điện không?

Không, nguyên tử trung hòa về điện vì số $p$ bằng số $e$.