Phân loại phản ứng hóa học vô cơ: hóa hợp, phân hủy, thế, trao đổi và bài tập có đáp án Hóa 10
Phân loại phản ứng hóa học vô cơ gồm bốn loại: hóa hợp, phân hủy, thế và trao đổi. Cách nhận biết từng loại, xét phản ứng nào là oxi hóa - khử, ví dụ phương trình và bài tập có đáp án Hóa 10.
Phân loại phản ứng hóa học vô cơ là gì?
Phân loại phản ứng hóa học vô cơ giúp ta nhận biết nhanh kiểu phản ứng và dự đoán sản phẩm. Dựa vào số chất tham gia và số chất tạo thành, phản ứng vô cơ được chia thành bốn loại: hóa hợp, phân hủy, thế và trao đổi; mỗi loại có thể có hoặc không có sự thay đổi số oxi hóa.
Bốn loại phản ứng vô cơ
| Loại | Dạng tổng quát | Ví dụ | Oxi hóa - khử? |
|---|---|---|---|
| Hóa hợp | $\ce{A + B -> AB}$ | $\ce{CaO + H2O -> Ca(OH)2}$; $\ce{2H2 + O2 -> 2H2O}$ | Có thể có hoặc không |
| Phân hủy | $\ce{AB -> A + B}$ | $\ce{CaCO3 -> CaO + CO2}$; $\ce{2KClO3 -> 2KCl + 3O2}$ | Có thể có hoặc không |
| Thế | $\ce{A + BC -> AC + B}$ | $\ce{Fe + CuSO4 -> FeSO4 + Cu}$ | Luôn là oxi hóa - khử |
| Trao đổi | $\ce{AB + CD -> AD + CB}$ | $\ce{NaOH + HCl -> NaCl + H2O}$ | Không |
Ví dụ phân loại và xét oxi hóa - khử
Ví dụ 1
Phân loại: $\ce{2Na + Cl2 -> 2NaCl}$.
Phản ứng hóa hợp, có thay đổi số oxi hóa (Na $0 \to +1$, Cl $0 \to -1$) nên là oxi hóa - khử.
Ví dụ 2
Phân loại: $\ce{CaCO3 -> CaO + CO2}$.
Phản ứng phân hủy, không đổi số oxi hóa nên không phải oxi hóa - khử.
Ví dụ 3
Phân loại: $\ce{Zn + 2HCl -> ZnCl2 + H2}$.
Phản ứng thế, là oxi hóa - khử (Zn $0 \to +2$, H $+1 \to 0$).
Ví dụ 4
Phân loại: $\ce{BaCl2 + Na2SO4 -> BaSO4 + 2NaCl}$.
Phản ứng trao đổi tạo kết tủa, không phải oxi hóa - khử.
Xem bài: Phản ứng oxi hóa - khử
Điều kiện để phản ứng trao đổi xảy ra
Phản ứng trao đổi trong dung dịch xảy ra khi tạo ra chất kết tủa, chất khí hoặc chất điện li yếu (như nước).
Những lỗi thường gặp
Bài tập thực hành
- Phân loại: $\ce{2H2 + O2 -> 2H2O}$ và cho biết có oxi hóa - khử không.
- Phân loại: $\ce{Fe + 2HCl -> FeCl2 + H2}$.
- Phân loại: $\ce{AgNO3 + NaCl -> AgCl + NaNO3}$.
- Phân loại: $\ce{2KMnO4 -> K2MnO4 + MnO2 + O2}$.
- Phản ứng nào luôn là oxi hóa - khử: thế hay trao đổi?
Đáp án
- Hóa hợp; có oxi hóa - khử.
- Thế; có oxi hóa - khử.
- Trao đổi, tạo kết tủa AgCl; không oxi hóa - khử.
- Phân hủy; có oxi hóa - khử (Mn và O đổi số oxi hóa).
- Phản ứng thế.
Tổng kết
Bài học liên quan
Bài trước: Ý nghĩa của phản ứng oxi hóa – khử
Xem tất cả bài học chủ điểm Phản ứng oxi hóa – khử
Câu hỏi thường gặp
Có mấy loại phản ứng hóa học vô cơ?
Bốn loại: hóa hợp, phân hủy, thế và trao đổi.
Phản ứng thế có luôn là oxi hóa - khử không?
Có, vì có đơn chất tham gia nên số oxi hóa thay đổi.
Phản ứng trao đổi có đổi số oxi hóa không?
Không.
Khi nào phản ứng trao đổi xảy ra?
Khi tạo kết tủa, khí hoặc chất điện li yếu.