Phản ứng oxi hóa - khử: chất oxi hóa, chất khử, quá trình oxi hóa, quá trình khử và bài tập có đáp án Hóa 10

Phản ứng oxi hóa - khử là phản ứng trong đó có sự chuyển electron giữa các chất, làm thay đổi số oxi hóa. Cách xác định chất khử, chất oxi hóa, quá trình oxi hóa, quá trình khử, nhận biết phản ứng oxi hóa - khử, ví dụ và bài tập có đáp án.

Phản ứng oxi hóa - khử là gì?

Phản ứng oxi hóa - khử là phản ứng hóa học trong đó có sự chuyển electron giữa các chất phản ứng, biểu hiện ở sự thay đổi số oxi hóa của một số nguyên tố. Trong phản ứng luôn có chất khử (nhường electron) và chất oxi hóa (nhận electron).

Chất khử, chất oxi hóa

Khái niệm	Chất khử	Chất oxi hóa
Quá trình electron	Nhường electron	Nhận electron
Số oxi hóa	Tăng	Giảm
Bị gì	Bị oxi hóa	Bị khử
Quá trình	Quá trình oxi hóa	Quá trình khử

Ví dụ phân tích

Ví dụ 1

Xét $\ce{Fe + CuSO4 -> FeSO4 + Cu}$.

Fe: $0 \to +2$ (nhường $2e$, là chất khử). Cu: $+2 \to 0$ (nhận $2e$, là chất oxi hóa).
Quá trình oxi hóa: $\ce{Fe -> Fe^{2+} + 2e}$; quá trình khử: $\ce{Cu^{2+} + 2e -> Cu}$.

Ví dụ 2

Xét $\ce{2Na + Cl2 -> 2NaCl}$.

Na: $0 \to +1$ (chất khử). Cl: $0 \to -1$ (chất oxi hóa).

Ví dụ 3

Phản ứng $\ce{CaCO3 -> CaO + CO2}$ có phải oxi hóa - khử không?

Không, vì số oxi hóa của mọi nguyên tố không đổi (Ca $+2$, C $+4$, O $-2$).

Xem bài: Số oxi hóa

Cách nhận biết phản ứng oxi hóa - khử

Chỉ cần xét xem có nguyên tố nào thay đổi số oxi hóa hay không. Nếu có, đó là phản ứng oxi hóa - khử; nếu không, đó không phải. Phản ứng có đơn chất tham gia hoặc tạo thành thường là oxi hóa - khử.

Những lỗi thường gặp

Bài tập thực hành

Xác định chất khử, chất oxi hóa: $\ce{Zn + 2HCl -> ZnCl2 + H2}$.
Xác định chất khử, chất oxi hóa: $\ce{2Mg + O2 -> 2MgO}$.
Phản ứng $\ce{NaOH + HCl -> NaCl + H2O}$ có phải oxi hóa - khử không?
Viết quá trình oxi hóa, quá trình khử của $\ce{Fe + CuSO4}$.
Xác định chất khử, chất oxi hóa: $\ce{2KClO3 -> 2KCl + 3O2}$.

Đáp án

Zn ($0 \to +2$) là chất khử; H trong HCl ($+1 \to 0$) là chất oxi hóa.
Mg ($0 \to +2$) là chất khử; $\ce{O2}$ ($0 \to -2$) là chất oxi hóa.
Không, không có nguyên tố nào đổi số oxi hóa.
$\ce{Fe -> Fe^{2+} + 2e}$; $\ce{Cu^{2+} + 2e -> Cu}$.
Cl ($+5 \to -1$) là chất oxi hóa; O ($-2 \to 0$) là chất khử (phản ứng tự oxi hóa - khử nội phân tử).