Hợp chất hữu cơ là gì? Đặc điểm, phân loại hydrocarbon, dẫn xuất và bài tập có đáp án Hóa 11
Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon, trừ CO, CO2, muối carbonate, carbide và cyanide. Bài viết nêu thành phần, đặc điểm cấu tạo và tính chất, cách phân loại thành hydrocarbon và dẫn xuất, ví dụ nhận biết chất hữu cơ và bài tập có đáp án Hóa 11.
Hợp chất hữu cơ là gì?
Hợp chất hữu cơ là các hợp chất của carbon, trừ carbon monoxide, carbon dioxide, muối carbonate, carbide và cyanide. Hóa học hữu cơ là ngành nghiên cứu các hợp chất hữu cơ, vốn có mặt trong mọi sinh vật và trong rất nhiều vật liệu quanh ta như nhựa, xăng dầu, thuốc, thực phẩm.
Thành phần và đặc điểm
- Thành phần nhất thiết có carbon, thường có hydrogen, thường gặp thêm O, N, halogen, S, P.
- Liên kết trong phân tử chủ yếu là liên kết cộng hóa trị.
- Đa số có nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi thấp; ít tan trong nước, tan trong dung môi hữu cơ.
- Dễ cháy, kém bền với nhiệt; phản ứng thường chậm, xảy ra theo nhiều hướng nên hiệu suất thường không cao.
Ví dụ 1
Chất nào là hợp chất hữu cơ: $\ce{CH4}$, $\ce{CO2}$, $\ce{C2H5OH}$, $\ce{CaCO3}$, $\ce{C6H6}$, $\ce{NaCN}$?
Hợp chất hữu cơ: $\ce{CH4}$, $\ce{C2H5OH}$, $\ce{C6H6}$. $\ce{CO2}$, $\ce{CaCO3}$, $\ce{NaCN}$ được xếp vào hợp chất vô cơ.
Phân loại hợp chất hữu cơ
| Loại | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hydrocarbon | Chỉ chứa C và H | $\ce{CH4}$ (alkane), $\ce{C2H4}$ (alkene), $\ce{C2H2}$ (alkyne), $\ce{C6H6}$ (arene) |
| Dẫn xuất của hydrocarbon | Thay một hay nhiều H bằng nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử khác | $\ce{CH3Cl}$, $\ce{C2H5OH}$, $\ce{CH3CHO}$, $\ce{CH3COOH}$ |
Ví dụ 2
$\ce{C2H5OH}$ thuộc loại hợp chất nào?
Là dẫn xuất của hydrocarbon (thay H của $\ce{C2H6}$ bằng nhóm $-\ce{OH}$).
Xem bài: Cấu tạo hóa học và đồng phân
Vai trò của hợp chất hữu cơ
Hợp chất hữu cơ là nguồn nhiên liệu (xăng, khí gas), thực phẩm (đường, tinh bột, chất béo, protein), dược phẩm, vật liệu polymer (nhựa, cao su, tơ), phân bón hữu cơ và hóa chất công nghiệp.
Những lỗi thường gặp
Bài tập thực hành
- Hợp chất hữu cơ là gì?
- Chất nào không phải hợp chất hữu cơ: $\ce{C2H6}$, $\ce{Na2CO3}$, $\ce{CH3COOH}$?
- Nêu hai đặc điểm chung của hợp chất hữu cơ.
- Phân loại: $\ce{C3H8}$, $\ce{C2H5Cl}$, $\ce{C6H6}$, $\ce{CH3OH}$.
- Vì sao phản ứng hữu cơ thường chậm và cho nhiều sản phẩm?
Đáp án
- Hợp chất của carbon trừ $\ce{CO}$, $\ce{CO2}$, muối carbonate, carbide, cyanide.
- $\ce{Na2CO3}$.
- Liên kết cộng hóa trị; dễ cháy, ít tan trong nước.
- $\ce{C3H8}$, $\ce{C6H6}$: hydrocarbon; $\ce{C2H5Cl}$, $\ce{CH3OH}$: dẫn xuất.
- Vì liên kết cộng hóa trị bền, phản ứng xảy ra theo nhiều hướng.
Tổng kết
Bài học liên quan
Bài tiếp theo: Phương pháp tách biệt và tinh chế hợp chất hữu cơ
Xem tất cả bài học chủ điểm Đại cương hóa học hữu cơ
Câu hỏi thường gặp
Hợp chất hữu cơ là gì?
Là hợp chất của carbon, trừ CO, CO2, muối carbonate, carbide, cyanide.
Hợp chất hữu cơ có đặc điểm gì?
Liên kết cộng hóa trị, dễ cháy, ít tan trong nước, phản ứng chậm.
Hydrocarbon là gì?
Hợp chất hữu cơ chỉ chứa C và H.
Dẫn xuất của hydrocarbon là gì?
Hợp chất có thay một hay nhiều H bằng nguyên tử hay nhóm nguyên tử khác.