Amine: bậc, danh pháp, đồng phân, tính base, phản ứng của aniline và bài tập có đáp án Hóa 12
Amine là hợp chất hữu cơ được tạo ra khi thay một hoặc nhiều nguyên tử hydrogen của ammonia bằng gốc hydrocarbon. Bài viết nêu bậc amine, danh pháp, đồng phân, tính base, so sánh lực base, phản ứng thế brom của aniline, điều chế, ứng dụng và bài tập có đáp án Hóa 12.
Amine là gì?
Amine là hợp chất hữu cơ được tạo ra khi thay thế một hay nhiều nguyên tử hydrogen trong phân tử ammonia ($\ce{NH3}$) bằng gốc hydrocarbon. Nguyên tử N còn một cặp electron chưa liên kết nên amine thể hiện tính base, giống ammonia.
Bậc, danh pháp và đồng phân
- Bậc amine bằng số gốc hydrocarbon liên kết với nguyên tử N: bậc I ($\ce{CH3NH2}$), bậc II ($\ce{(CH3)2NH}$), bậc III ($\ce{(CH3)3N}$).
- Tên gọi: tên gốc hydrocarbon + amine, ví dụ methylamine $\ce{CH3NH2}$, ethylamine $\ce{C2H5NH2}$, dimethylamine, trimethylamine; aniline $\ce{C6H5NH2}$ (phenylamine).
Ví dụ 1
$\ce{C3H9N}$ có bao nhiêu đồng phân amine?
Có $4$: propylamine, isopropylamine (bậc I), ethylmethylamine (bậc II), trimethylamine (bậc III).
Methylamine, dimethylamine, trimethylamine, ethylamine là chất khí, mùi khai khó chịu, tan nhiều trong nước. Aniline là chất lỏng, độc, ít tan trong nước, để lâu hóa đen.
Tính chất hóa học
| Tính chất | Phương trình |
|---|---|
| Tính base (amine mạch hở) | $\ce{CH3NH2 + H2O <=> CH3NH3+ + OH-}$ (làm quỳ tím hóa xanh, phenolphthalein hóa hồng) |
| Tác dụng với acid | $\ce{CH3NH2 + HCl -> CH3NH3Cl}$; $\ce{C6H5NH2 + HCl -> C6H5NH3Cl}$ |
| Aniline thế brom | $\ce{C6H5NH2 + 3Br2 -> C6H2Br3NH2 v + 3HBr}$ (2,4,6-tribromoaniline, kết tủa trắng) |
Ví dụ 2
Cho $0{,}1$ mol methylamine tác dụng $\ce{HCl}$ dư. Tính khối lượng muối ($M = 67{,}5$).
$m = 0{,}1 \cdot 67{,}5 = 6{,}75$ g.
Ví dụ 3
Cho $9{,}3$ g aniline tác dụng nước brom dư. Tính khối lượng kết tủa ($M = 330$).
$n = 0{,}1$ mol nên $m = 33$ g.
Điều chế
Aniline điều chế bằng khử nitrobenzene: $\ce{C6H5NO2 + 6[H] ->[Fe, HCl] C6H5NH2 + 2H2O}$. Amine no điều chế bằng thế $\ce{NH3}$ vào dẫn xuất halogen.
Những lỗi thường gặp
Bài tập thực hành
- Xác định bậc: $\ce{CH3NHCH3}$, $\ce{C6H5NH2}$, $\ce{(C2H5)3N}$.
- Viết phương trình ethylamine tác dụng $\ce{HCl}$.
- Cho $18{,}6$ g aniline tác dụng nước brom dư. Tính khối lượng kết tủa.
- Sắp xếp lực base tăng dần: $\ce{NH3}$, $\ce{C6H5NH2}$, $\ce{CH3NH2}$.
- Nhận biết aniline và methylamine bằng một thuốc thử.
Đáp án
- Bậc II; bậc I; bậc III.
- $\ce{C2H5NH2 + HCl -> C2H5NH3Cl}$.
- $n = 0{,}2$ mol nên $m = 66$ g.
- $\ce{C6H5NH2} < \ce{NH3} < \ce{CH3NH2}$.
- Dùng nước brom hoặc quỳ tím: aniline tạo kết tủa trắng với nước brom, methylamine làm quỳ tím xanh.
Tổng kết
Bài học liên quan
Xem tất cả bài học chủ điểm Hợp chất chứa nitrogen
Câu hỏi thường gặp
Amine là gì?
Là hợp chất hữu cơ do thay H của $\ce{NH3}$ bằng gốc hydrocarbon.
Bậc amine xác định thế nào?
Theo số gốc hydrocarbon liên kết với N.
Amine có tính chất hóa học gì?
Tính base và (với aniline) phản ứng thế brom.
Aniline có làm quỳ tím đổi màu không?
Không.